Edirne'de kadın hareketinin adı: Meyve sabunları

Edirne'de kadın hareketinin adı: Meyve sabunları
HABERLER CUMAERTESİ
10 Ekim 2009, Cumartesi

20. yüzyılın başlarına kadar Edirnelilerin en önemli geçim kaynaklarından biri olan mis kokulu meyve sabunları, yeniden umut oldu.

Özellikle ekonomik krizde kocalarına yardımcı olmak isteyen Edirneli kadınlar, kolları sıvadı ve yakın zamana kadar unutulan bir zanaatı diriltti. Şimdi Edirneli kadınlar altın, kısır, para ve havlu günü yerine 'mis meyve sabunu' günü düzenliyor. Kadınların ürettiği elma, armut, çilek, erik, kayısı, üzüm, karpuz, kiraz, limon ve şeftali şeklindeki mis kokulu sabunlar hem evlerin kokusunu değiştiriyor hem de kent ekonomisine büyük katkı sağlıyor.

Altın günü bitti Simdi moda sabun günü

Mis kokulu bir oda. Sanırsınız meyve bahçesi. Masanın üstünde elma, armut, çilek, erik, kayısı, kiraz, şeftali... 'Yenilmek için herhalde' diye geçiyordur içinizden. O da nesi, elinde yuvarladığı hamuru sihirbaz gibi portakala dönüştürüveriyor genç kadın. Bir başkası limon, öteki muz. Hayal gücümüz bizi yanıltıyor olmasa 'meyve üretme fabrikası'ndayız' diyeceğiz. Zira, odanın bir köşesinde sabun rendeleniyor, yoğurulup hamur oluyor. Küçücük hamur parçaları becerikli hanımların ellerinde çeşit çeşit meyvelere dönüşüyor. Gerçeğinden farkı olmayan bu meyveler Edirne'nin kökleri 17. yüzyıla dayanan zanaat ürünleri 'mis meyve sabunları'ndan başkası değil.

Öğreniyoruz ki Edirneli kadınlar altın, kısır, para ve havlu günü yerine artık 'mis meyve sabunu' günü düzenliyormuş. Komşular bir araya gelip hem köklü geleneği sürdürüyor hem de el emeği göz nuru sabunları satarak aile ekonomisine katkıda bulunuyormuş. Sabunun gelirinden ne olur ki demeyin. Ayda 2 asgari ücret kadar para kazanan ev hanımları bile var. Evin geçimini üstlenen kadınlar kiralarını ödüyor, ihtiyaçlarını alıyor, çocuklarını okutuyor. Tek faydası ekonomik de değil; hobi olarak ilgilendikleri sabun yapımı psikolojik sorunları olanlara terapi gibi geliyor.

Padişah kızlarının vazgeçilmez sandık süsü

Edirneli kadınlar arasında meslek haline dönüşen mis meyve sabunu aslında 300 yıl önce ilin en popüler mesleklerinden biriymiş. 20. yüzyılın başlarında Bedesten ve Arasta çarşılarında meyve sabunları satan dükkan sayısının kırkın üzerinde olması nedeniyle bir mahalleye 'Sabuni' ismi bile verilmiş. Bugün Arasta Çarşısı'ndaki küçücük dükkanların vitrinlerine dizilmiş mis kokulu meyve sabunları, çarşının zamana karşı direnmesinin de göstergesi adeta. Edirne'nin tarihi geleneği padişahların da dikkatinden kaçmamış, üretilen sabunların büyük çoğunluğu Topkapı Sarayı'na gönderilirmiş. Çok değerli bir süs eşyası olan mis sabunları padişah kızlarının çeyiz sandığının ve yabancı devlet başkanlarına gönderilen hediye sandıklarının da vazgeçilmeziymiş.

Evler atölyeye çevrildi

Ne var ki tarihe karışmış pek çok el sanatımız gibi mis meyve sabunu da zamana direnç gösteremez. 19. yüzyılın sonlarına doğru ekonomik değerini yitirir, maliyetinin artması ustaların yavaş yavaş işi bırakmasına neden olur. 1900'lü yılların ilk çeyreğinde 25 dükkan bulunurken, takvimler 1985 yılını gösterdiğinde geleneğin son temsilcisi de ölür. Uzunca yıllar unutulmaya yüz tutan mis meyve sabunu yapımı 2000 yılında dönemin valisi Fahri Yücel tarafından gün yüzüne çıkarılır. Halk Eğitim Merkezi'nde ev kadınlarına kurs olarak öğretilen sabun yapımı şimdilerde Edirne ekonomisinin gözbebeği. Evlerine atölye kuran kadınlar ürünlerini iç ve dış piyasalara satıyor.

Bunalımdan kurtulup hayata tutundum

O kadınlardan biri de 32 yaşındaki Nuray Hasgül. Komşularıyla sabun yaptığı bir gün misafiri oluyoruz Nuray Hanım'ın. Eşinin görevi nedeniyle Edirne'ye gelen Nuray Hanım 3 yıl önce trafik kazası geçirmiş. Kaburgalarında ve diz kapağında kırıklar olan Hasgül, 6 ay tedavi görmüş. Yürüme zorluğu çeken genç kadın girdiği psikolojik bunalımdan mis meyve sabunu kursuyla kurtulmuş. Kendi ağzından dinliyoruz öyküsünü: "Kazadan sonra bütün umudumu, yaşama şevkimi kaybetmiştim. Televizyon karşısında zaman öldürüyordum. Sabun kursu açıldığını öğrenince kaydoldum. Bana terapi gibi geldi, bunalımdan kurtarıp, hayata bağladı. Sabun yaparken tüm sıkıntılarımı unutuyorum." 2 yıldır kurslara devam eden Nuray Hanım, bu yıl hocalık için başvurmuş. Çünkü, eşinin görevi nedeniyle Edirne'den ayrılırsa gittiği bütün şehirlerdeki kadınlara meyve sabunu yapmayı öğretmeyi hedefliyor.

Günde 100 meyve yapıyor

26 yaşındaki ev hanımı Tenzile Yalçın ile devam ediyor sohbetimiz. Onun sabun yapımına başlama nedeni de evde boşa geçirdiği zamanı değerlendirmek. 1 yıllık kurs alan Tenzile Hanım, mis sabunu yapmanın zorluklarından bahsediyor. Daha önce el becerisi adına bir deneyimi olmamış. Kursun ilk haftalarında bir hayli zorlanmış. Kiraz, çilek, erik gibi küçük meyve yapımlarıyla başladığı kursta 6 ay sonunda tüm meyveleri yapar olmuş. Tenzile Hanım, "Kaygan sabuna şekil vermek çok zor. Meyveleri gerçeğine benzetmek için bir heykeltıraş gibi özenli olmak zorundasınız." diyor. Ev işlerini bitirdikten sonra zamanının büyük bölümünü sabun yapımına ayıran Tenzile Hanım günde 100 meyve yapabiliyor. Büyüklüğüne göre meyveler 500 Kr–1,5 TL arasında satılıyor. Anlaşma yapılan mağaza sayısına göre aylık kazanç 500 ile 1.200 TL arasında değişiyor.

Kek eşliğinde kurulan sabun ortaklığı

3 yıldır mis meyve sabunu yapan Sıdıka Anbar aynı zamanda Tenzile Hanım'ın iş ortağı sayılır. Evlerinin bir bölümünü atölyeye çeviren kadınlar birlikte sabun üretiyor. Anbar, eskiden altın şimdilerde ise sabun günlerinin moda olduğunu dile getirerek şöyle devam ediyor: "Komşularımızla toplanıp hem sohbet ediyor, hem sabun yapıyoruz. Çayımız kekimiz de eksik olmuyor."

İki kız annesi olan Sıdıka Hanım ilk başlarda eşinin sabun yapımına sıcak bakmadığını, izin vermediğini anlatıyor. Ancak o yaptığı sabunları satıp paraya çevirdiği zaman eşinin desteğini de almış. Kızları da en büyük yardımcıları. Sabunları rendeliyorlar, yoğuruyorlar, paketliyorlar.

Kiramı ödüyorum, çocuklarımı okutuyorum

Seher Adalıoğlu ise mis meyve sabunu yaparak aile ekonomisine katkıda bulunduğu için mutlu. Kirada oturduklarını ve eşinin ev masraflarını tek başına karşılayamadığını dile getiren Adalıoğlu, sabundan kazandığı parayla kirasını ödediğini, çocuklarını okuttuğunu, mutfak masraflarını karşıladığını anlatıyor. Sabunların bir başka faydası da hediye olarak verilmesi. Edirneli kadınlar mis meyve sabunlarından hazırladıkları hediye sepetlerini çocuğu olan, ev alan, evlenen komşularına götürüyor.

53 yaşındaki Rehna Patas ise kursa gitmek için eşine karşı bir hayli mücadele vermiş. Kurs sayesinde hastalıklarının iyileştiğini söyleyen Patas, şöyle devam ediyor: "Evde oturduğum zaman canım sıkılıyordu, nasıl zaman geçireceğimi düşünüp hasta oluyordum. Kurs sayesinde kendime güvenim geldi, iyileştim. Hem de evime bir katkım oldu."

Kadınların kendine güveni artıyor

Edirne Halk Eğitim Merkezi'nde 8 yıldır mis meyve sabununun yapımını öğreten Emine Karapınar ilk öğretmenlerden biri. Karapınar, 15-20 kişiyle başladıkları kursta, şimdi bir yılda 160 öğrenci yetiştiriyor. Öğrencileri arasında ev hanımlarından emeklisine, öğrencisinden işsizine pek çok kesimden kadın bulunduğunu söyleyen Karapınar, "Kurs sayesinde kadınlarımızın kendine güveni geldi, hem aile ekonomisine katkıda bulunuyorlar hem de sosyal hayatın bir parçası oluyorlar." diyor.

Rendelenmiş sabuna bir bardak su

El becerinize güveniyor, ben de sabun hamurundan meyve yaparım diyorsanız işte size tarifi. Rendelenen sabun su ile yoğurulur. Yapılmak istenen meyve büyüklüğünde hamur avuç içinde yuvarlanarak şekil verilir. Sap yerlerine takılan tellerle, 10 gün süreyle kurumaya bırakılan meyveler, kuruduktan sonra gerçeğine yakın renkteki gıda boyalarıyla boyanır. Çamaşırlıklara asılarak tekrar kurumaya bırakılır. Cilalandıktan sonra da sapları takılır.

Malzemeler: Beyaz sabun, leğen, rende, su, kiraz sapı, meyve çekirdeği, gıda boyası, sulu boya fırçası, kalın tel, çamaşır askılığı...

YASAL UYARI: Sitemizde yayınlanan yorum yazıları veya haberlerin tüm hakları Feza Gazetecilik’e aittir. Kaynak gösterilse dahi hiçbiri özel izin alınmadan kullanılamaz. Bu haber veya yazılar sadece Zaman Gazetesi tarafından sağlanan RSS verileri kullanılarak alıntılanabilir.
Bu haberler de ilginizi çekebilir
Sonraki Haber