Somuncu Baba’nın hutbesinden Molla Fenârî’nin tefsirine

HABERLER CUMA
3 Mayıs 2013, Cuma

Molla Fenârî’nin, Somuncu Baba’nın Ulucami açılışındaki meşhur hutbesinin tesiriyle kaleme aldığı Fâtiha Tefsiri, günümüz Türkçesine tercüme edilerek yayımlandı.

Hazreti Pir Sultan Emir, padişah-ı zaman Yıldırım Bayezid Han, Molla Fenârî… İsmini hatıratlar tasrih etmese de o gün orada olması muhtemel daha nice ulu kişi… Mesela caminin ilk imamı, Mevlid nazımı Süleyman Çelebi… Cümle devlet erkânı, alimler, şeyhler, dervişler, bilumum ahali… Tam Üftade Hazretleri’nin “Ey Ulucami, ey uluların cem olduğu yer/Gece gündüz seni ziyaret edene müjdeler olsun.” beytinde işaret buyurduğu meclis. Mekân Bursa Ulucamii, günlerden cuma. İnsanların toplanma sebebi, caminin açılışı ve ilk namazın kılınması.

Padişah, ilk hutbeyi okumayı Emir Sultan’a teklif eder. Hazreti Emir, zamanın kutbu aralarında iken kendisinin minbere çıkmasının münasip olmadığını beyan eder. Herkes birbirine bakar, halkın ‘Somun müminler somun’ deyip sattığı ekmeklerle tanıdığı Ekmekçi Koca, sükûnetle ayağa kalkar, minbere doğru yürür. Emir Sultan’ın yanından geçerken “Hay Emir, bizi fâş ettin.” der. Somuncu Baba, o gün hutbede Fatiha Sûresi’ni tam yedi farklı şekilde, yedi makam üzere tefsir eder. Birinci tefsirini bütün cemaat anlar. İkinci tefsirini cemaatin bir kısmı, üçüncü tefsirini pek az kimse anlar. Dördüncü ve sonraki makamlardan yapılan tefsirleri pek anlayan olmaz.

Osmanlı’nın ilk şeyhülislâmı    

O gün cemaatin içinde Molla Fenârî de vardır. Orhan Gazi, I. Murad, Yıldırım Bayezid devirlerini idrak etmiş, ileride Çelebi Mehmed ve II. Murad zamanlarında da hizmetine devam edecek kıymetli bir âlim. Osmanlı’nın ilk şeyhülislâmı. Sadreddin Konevî’nin halifelerinden Hamza Bey’in oğlu. Tefsir, hadis, fıkıh, kelam, tasavvuf, mantık, Arapça ilimlerinde yed-i tûlâ sahibi. Yüz küsûr eserin müellifi. Somuncu Baba’nın hutbesi, âlim ve ârif bir zat olarak Molla Fenârî’yi ziyadesiyle etkiler. Eskiden de tefsir ilmine vâkıf olmakla birlikte Fâtiha Sûresi üzerine birçok müşkülü bu hutbeyle çözülür. Ve bir eser kaleme alır: Aynü’l-Â’yân Tefsîru Sûreti’l-Fâtiha.

Molla Fenârî’nin Fatiha Tefsiri, Es-Seyyid Osman Hulusi Efendi Vakfı’nın gayretleriyle Nasihat Yayınları tarafından günümüz Türkçesiyle yayımlandı. Molla Fenârî’nin ömrünün kemal devresinde, 63 yaşında kaleme aldığı ve Karamanoğlu Alaaddin Bey oğlu Mehmet Bey’e ithaf ettiği kitap, müellifin bütün ilmi müktesebatından izler taşıyor. Kitabı yayına hazırlayan Gaziantep İlahiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Ali Akpınar, tefsirin ancak çok özel alanlarda ihtisas sahibi olanların anlayabileceği bazı kısımlarını özetleyerek vermeyi uygun gördüklerini söylüyor. Akpınar, “Bizim dışarıda bıraktığımız bilgileri ilmî açıdan anlama seviyesine sahip olanlar, onun asıl metninden okuyup anlayabilirler. O seviyede olmayanların ise o bilgilerin tercümesini doğru bir şekilde anlaması da zor olacaktır.” diyor. Aslı Arapça olan eser, mevcut haliyle ilim erbabının yanı sıra geniş bir halk kitlesinin de istifade edeceği bir üslûba sahip.

Hem zahirî, hem işârî tefsir

Kitap, iki bölümden oluşuyor. Birinci bölüm, tefsir ilmi, tefsire duyulan ihtiyaç, Kur’an’ın tanımı, hükümleri, tespiti, isimleri, sûreleri, âyetleri ve harfleri gibi konulardan meydana geliyor. Devamında ise beş vakit namazın her rekatinde okuduğumuz Fâtiha-i Şerîfe farklı açılardan ele alınıyor. Önce sûre hakkında bilgiler veriliyor, iniş yeri, sebeb-i nüzûlü, isimleri, fazileti anlatılıyor. Ardından her âyet tek tek hem zahirî, hem de işârî mânâda tefsir ediliyor. Ayette geçen kelimeler, kıraat bilgileri, fıkhî hükümler, tasavvufî nükteler birbiri ardınca veriliyor.

Molla Fenârî, tefsir ettiği sûre-i celîle için “Fâtiha  Sûresi, içinde dünya ve ahiretin ilginç hallerinin görüldüğü bir aynadır. Onda yüce şahsiyetler peygamberlerin derecelerini, aşağılık zalimlerin derecelerini görebilirsin.” diyor.

YASAL UYARI: Sitemizde yayınlanan yorum yazıları veya haberlerin tüm hakları Feza Gazetecilik’e aittir. Kaynak gösterilse dahi hiçbiri özel izin alınmadan kullanılamaz. Bu haber veya yazılar sadece Zaman Gazetesi tarafından sağlanan RSS verileri kullanılarak alıntılanabilir.
Sonraki Haber