Nazan Bekiroğlu

KÜLTÜR Yazarlar Bir hatırlama olarak surete aşk

Bir hatırlama olarak surete aşk

Puşkin “Meğer ki bir hayale âşık olmuşum” der. Nedim, vasfettiği dilberin bu şehir içinde bulunmadığından şikâyet eder.

Sanat gibi hayatı da dolduran bütün o kahramanların âşık oldukları, suretten hareketle kendi içlerinde yaptıkları bir hayal midir sadece? Yoksa suretten hareketle aslı hatırlayarak elde ettikleri gerçek mi? Suret olmadan manaya gidilemeyeceği doğru değil mi?

Eflatun’un idealarına göre, bu dünyadaki sedir bir surettir. Asla göre suret olduğu için de değersizdir. Fakat aldanmamalı. Bu dünyada görünen her şey asıl dünyanın görüntüsünden yani ki suretinden ibarettir. Bir asılın bütün ayrıntılarından ibaret bir görüntü. Asıldan evvel sureti görmenin önemi burada. Bu bakımdan değerlidir.

Suret bir hatırlatmadır nihayetinde. Suret karşısında duyduğumuz tanışıklık duygusunun bizi zorlaması bu hatırlama ile ilgili. Ortada bir hatıranın varlığı muhakkak. Hatırlayan varsa bir hatırlanan da olmalı. Bin yıldan bu yana süre gelen bir tanışıklık duygusu.

Budala’da Nastasya Filipovna’nın resmini gören Prens Mişkin, onu daha önce tanımış olduğu duygusuna kapılır. “Bugün resminizi gördüm ve tanıdık bir yüze rastladığımı sandım.”

Tüm zamanların en iyi şairlerinden biri olarak kabul edilen Emily Dickinson o vakte kadar üç kez gördüğü, kırk yaşında ve evli bir adamın aşkıyla yirmi altı yaşındayken inzivaya çekilir. Aşk, gerçekleşmese de olur, gördüğü ve hatırladığı ona yetmiştir.

Rüya da bir surettir aslında. Rüyada aşk, surete aşk muamelesi görür eski anlatılarda. Rüyada görüp de âşık olduğu suret sahibinin peşine düşen kahraman bin bir maceradan sonra asıla ve sükûnete kavuşur; bu karşılaşmada bir hayal kırıklığı yoktur.

Mevlâna’nın ilk kadın müritlerinden Gürcü Hatun, Mevlâna’nın birkaç suretine sahip olmak ister. Mevlâna’nın hemen bütün eserlerinde suret ve asıl ilişkisi geniş işlenme alanı bulur. Dahası Mevlâna, Tebrizli’nin yüzünde ne görmüştür ki, Şems “Suretler değişiktir ama mana birdir” demektedir.

Suret, İlâhi aşka götüren bir vasıtadır aynı zamanda. Leylî vü Mecnun mesnevisinin yaygın yorumuna göre Mecnun, Leylâ’nın suretini aşıp Mevlâ’ya varır. Absal’ın ölümünden sonra onun suretiyle oyalanan Salaman, sonunda İlâhi güzelliğe, “asıl” aşka ulaşmayı başarır.

Neticede suret, beşeri ya da İlâhi aşkta olsun, bir hatırlatmadır. Bunun için halk masallarında kahraman kırk odayı açar. Bunları açmasına izin vardır da kırk birinci odayı açmasına izin yoktur nedense. Ama o kırk birinci odayı da açar. Orada bir suret vardır. Onu görür ve bayılır. Çünkü hatırlamıştır.

Ezelde tanışmış ruhlara asılı hatırlatmak için küçük bir işarettir suret. Ancak gerçek karşılaşma anlarında yaşanabilecek aydınlanmanın küçük bir hazırlığı. Böyle bir tanışıklık için bütün evrenin elbirliği ettiğine inanmak da âşığın âdetindendir. Çünkü o, kendisini karşı koyamadığı büyük bir icabetin içinde bulmuştur. Böylesi bir icabetin evvelinde aynı azamette bir çağrı olması da icap eder. Böyle bir çağrıya icabet etmemek olmaz. Böyle inanır âşık. Büyük bir katta onaylanmış bir hadisenin öznesi olmak duygusu bu masum suç ortaklığında yükü kendi üzerinden atmasına da yarar.

Bütün bunların anlamı ne? Bütün bunların anlamı, bana bir kere görün yeter, gerisini ben tamamlarım kendi içimde. Çünkü ben hatırladım, biz bir candık ezelde.

Her âşıka göre aşk, Galib’e muhabbet hissesi olarak, düşe düşe parçalanmış bir yüreğin düştüğü can meclisinden bir hatıradır. Süre giden bir tanışıklık sürecinde sevmek başlangıçtan beri vardır. Fark etme anı, sevmenin başlangıcı değil, var olan fakat bilinmeyen sevginin fark edilişinden ibarettir.

Seviyordum ama sevdiğimi bilmiyordum. İşte şimdi fark ettim. Seninle karşılaşmamız bir dostluktan fazlası içindi. Tanışmamız kaçınılmazdı, çünkü araya muhabbet ezelden girmişti.

11 Kasım 2012, Pazar
YASAL UYARI: Sitemizde yayınlanan yorum yazıları veya haberlerin tüm hakları Feza Gazetecilik’e aittir. Kaynak gösterilse dahi hiçbiri özel izin alınmadan kullanılamaz. Bu haber veya yazılar sadece Zaman Gazetesi tarafından sağlanan RSS verileri kullanılarak alıntılanabilir.
yazarHakkinda.