Nazan Bekiroğlu

KÜLTÜR Yazarlar Nazan Bekiroğlu-Talât Sait Halman ve Eski Mısır’dan şiirler

Talât Sait Halman ve Eski Mısır’dan şiirler

Sümer tabletlerinde zamaneden şikâyet vardır. Bir baba, “Âh” der, “nerde o eski günler, şimdiki gençlerde hiç saygı kalmadı.” Bazı şeylerin hiç değişmediğini, hep aynı kaldığını bilmek bir yanıyla üzerimizde yıkıcı bir etki bıraksa da bir yanıyla düşündürüyor, gülümsetiyor. Dün de, bugün de hep aynı insanız. Ve bunu bilmek güzel.

Hafta içinde yitirdiğimiz Talât Sait Halman bütün ırmakların aynı kaynaktan çıktığını görecek kadar yüksek bir ufuktan bakıyordu. Doğusu batısı, eskisi yenisi ile dünyayı bir bütün olarak kavramış, insanı evrensel varlığıyla tanıyabilmişti. Mevlâna ile Shakespeare’i, Yunus Emre ile eski Mısır’ın sevgi ozanını bir araya getiren entelektüel ve sanatkâr kimliğine Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Kültür Bakanı olmak çok yakışmıştı bu yüzden.

Halman’ın Eski Mısır’dan Şiirler kitabı masamda. Kendi içinde değişen evrilen bu şiirin günümüzde hâlâ kıymetli olmasının sebebi temel insani değerleri işlemesinden. Aşk, çalışmanın değeri, bilginin kıymeti, tabiatın güzelliği, hayatın geçiciliğinden şikâyet, öbür dünya, iman… Bütün bunları okurken üzerimdeki bütün ağırlığı bir tarafa atmaya çalışıyorum. Ne de olsa bundan 5000 yıl önce yaşamış insanlarla aynı şeyleri hissettiğimi bilmenin tedavi edici bir yanı var. Meselâ bu gün gibi o gün de ölüm var:

Lotus çiçeği kokuşlu/ Esrik ırmağın kıyısında/ Ecel karşıma dikildi işte

Aşk. Canım canının içinde/ Güzelliğinden öteye bakarsam kör olayım

Yönetimden şikâyet. Bu insanlar kendilerine hizmet ettiği sürece firavunlarını yüceltirler, onun varlığının sonsuzluğa kadar sürecek olduğuna inanırlardı. Ancak gidişat bozulduğu, memleket batmaya başladığı zaman eleştiri okları başlar:

Kargaşalık var ülkede, yıkımın eşiğindeyiz/ Kapı dışarı ettik adaleti

Dilin gücünün farkında, Söz hünerlerin en zorudur, kanısındadırlar. Konuşmaya İlâhi bir anlam yükledikleri gibi onun tehlikeli olabileceğini de bilirler. Dize getiremezler yüreği cerbezeli olanı.

Kanımca eski Mısır’ın en ilgi çekici şiiri çok tanrılı bir gelenekte tek Tanrı’ya inanan Firavun Akhenaten’in şiiridir. Söylediği şu mısralar olup biteni anlamaya yeterli:

Tanrı birdir, tektir, ondan başkası yoktur

Bir tanedir, O’dur her varlığı yaratan

Halman’ın ifadesiyle söylersek Akhenaten, tek Tanrı uğruna din reformu yapmaya çalışırken atalar dinini koruyan rahipler tarafından “zındık firavun” diye damgalanmıştı. Atalar dinine sahip çıkanlar Akhenaten’i bertaraf ettikten sonra, ismi yok olursa hatırasının da yok olacağı dahası hiç yaşamamış gibi olacağı inancıyla onun ismini her yerden silmişlerdi. Ama olmadı. Tarihin neyi kaydedip neyi unutacağına yine kendisi karar veriyor. Onun ismini kazıyanların adı bile kalmamışken Mısır firavunlarının en meşhurlarından biri olarak tarihe kaldı Akhenaten.

Kitapta ilginç bir metin daha var. Öbür dünyada meşhur yargı terazisinin başındaki sorgu sual esnasında dili dolaşmasın diye ölülerin mezarlarına atılıveren bir metin. Halman bunu “Tertemiz Adam” başlığıyla çevirmiş. 5000 yıl önce yazılan şiirin bazı mısraları şöyle:

Doğru dururken eğriye yönelmedim/ Başı dertte olanlara sille savurmadım/ Köle dayak yediyse efendisinden, vebali benim boynuma değil/ Aç bırakmadım tek kişiyi/ Ayak basmadım hakkım olmadan, hiç kimsenin tarlasına/ Hile karıştırmadım tartılara/ Süt çalmadım çocukların ağzından/ Tavus kuşlarına tuzak kurmadım/ Balık tutmak için yem yapmadım balıkları/ Akan suları durdurtmadım/ Yanan ocakları söndürmedim/ Tertemizim tertemizim tertemiz

Bunları söylemek kolay! Ama mezarına konulmuş bu kopya ile öbür dünyaya giden adam eğer samimi değilse, “Şunu yapmadım bunu yapmadım” diyerek sorgucuları inandırabilir mi, sanmam. Ama Tanrım sana geldim işte diye başlayan şiir tam bir insanlık manifestosu ve temiz olmayı, yapılandan çok yapılmayanda arıyor.

14 Aralık 2014, Pazar
YASAL UYARI: Sitemizde yayınlanan yorum yazıları veya haberlerin tüm hakları Feza Gazetecilik’e aittir. Kaynak gösterilse dahi hiçbiri özel izin alınmadan kullanılamaz. Bu haber veya yazılar sadece Zaman Gazetesi tarafından sağlanan RSS verileri kullanılarak alıntılanabilir.
yazarHakkinda.