GÜNDEM Yazarlar

Dijital vatandaşlık

Önce bir not: Hatırlayacaksınız, salı günkü Kulis, Sabancı Suikastı ile ilgiliydi. Cinayeti işlediğini soğukkanlılıkla itiraf eden Mustafa Duyar'ın, yargılandığı DGM tarafından, çoktandır yürürlükte olmayan 'pişmanlık yasası' uygulanarak affedileceği haberine bir başka açıdan yaklaşıyor, Duyar'ın, Yeşil üzerinden malum çete ile irtibatlı olduğu bilgisini bir kaç kaynaktan aktarıyordum.

Dün kendini 'ciddi' diye tanıtan gazetede, bir arkadaşın, iddiaları kendi sütununa taşıdığını gördüm. Astsubay Hüseyin Oğuz'un, Devlet Bakanı Eyüp Aşık'ın sözleri kullanılıyordu yazıda. O bilgileri benden aldığını belirtme ihtiyacı duymamıştı yazar arkadaşımız. Hürriyet'ten Enis Berberoğlu'na atfen verdiğim sözlerin ilk kaynağını da belirtmemişti tabii. Kendisi bir araştırma yapmış ve iddiaları öz çabasıyla arşivden çıkartmış tavrına bürünmüştü.

Bu arkadaş, sütununda, başka meslekdaşlarıyla ve gazetelerle (bu arada Zaman'la) ilgili ahkâm kesmese, şu yakınlarda bir özel kanalda basını hizaya getirmek için bir program yapmasa, hiç sesimi çıkartmazdım. Görüş ve bulgularının başkaları tarafından –çoğu kere atıfta bulunulmadan– çalınmasına alışkın biriyim çünkü; maşaallah, bir çok 'yazar' ve nice 'gazete', bu köşede yazılanları miri malı sanıp, yazdıklarımı kendi sütunlarına ve sayfalarına taşıyıp duruyorlar. Ancak, "Medyanın Molla Kâsım'ı" kisvesine bürünebilen bu arkadaşa, yaptığının ayıp olduğunu, başkasının ürettiğini destursuz apartana dünyanın hiç bir yerinde iyi gözle bakılmadığını hatırlatmadan edemeyeceğim. T.K.)

«««

Dünkü Sabah'ta, TÜBİTAK ile Ulaştırma Bakanlığı tarafından yaptırılan bir anketin sonuçları yayımlandı. "İmkânınız olsa elektronik araçlardan hangisine sahip olmak isterdiniz?" sorusu yöneltilenlerden şu ilginç cevaplar alınmış: Bilgisayar yüzde 58, görüntülü telefon 46.6, cep telefonu 44.7, İnternete erişim 34, çağrı cihazı 5.2... Anket yapılan 2794 kişinin yüzde 70'i de, "İletişim araçlarıyla tartışmalara ve oylamalara katılmak isterim" cevabını vermiş...

Bizim insanımızın teknolojiye ne kadar açık, imkânlarından yararlanmaya ne kadar meraklı olduğunu ispat eden bir anket bu. Ancak, benim ilgimi çekmesinin esas sebebi, yine dün elimden geçen bir yabancı dergide karşılaştığım 'dijital vatandaşlık' başlıklı bir yazıda gördüğüm benzeri bir anket oldu. Derginin o çalışması, insanların teknolojiden yararlanmasıyla demokrasiye bağlılıklarının doğru orantılı olduğunu gösteriyor.

Anketi düzenleyen 'Wired' teknoloji çağının dergisi. Aynı adla biri ABD'de diğeri İngiltere'de olmak üzere iki dergi çıkıyordu; İngiltere'deki yeterince okur bulamadığı için üç ay önce kepenklerini indirmek zorunda kaldı. ABD'deki ise, her geçen gün ilgi halkasını genişleterek (1997 yılını 400 bin satış ortalamasıyla kapattı) yayınını beş yıldır başarıyla sürüyor.

Dergi, teknolojinin küçültüp 'global köy'e dönüştürdüğü dünyamızda, insanların, 'yeni bir siyaset' arayışına gireceğini ve demokrasinin yeni gelişmelere uyarlanacağını ileri sürüyor. Cevabı aranan iki soru şu: "Güçlenen teknolojiyle daha sivilleşen bir toplum oluşturabilir miyiz? İnsanların hak ve özgürlüklerini bu yolla daha artırabilir miyiz?" Derginin tezini sınamak için, ABD'nin güçlü şirketlerinden Merrill Lynch'in bir yan kuruluşu harekete geçmiş... Anket, o girişimin sonucu işte.

"Teknolojiyle içli dışlı olanlar", haftada en az üç kez elektronik mektup gönderen, evindeki masaüstü bilgisayarına ek olarak dizüstü bilgisayarı da bulunan, cep telefonu kullanan, çağrı cihazı olan kişiler; bunlar deneklerin yüzde 2'sini teşkil ediyor. İkinci kategori, haftada üç kez elektronik mektup gönderen, ama dört yerine üç cihaza sahip kişiler; derginin 'teknoloji kullanan' dediği bu kategori deneklerin yüzde 7'sini oluşturuyor. 'Teknolojiyi yarı yarıya kullanan' ise cihazlara yatkın, ama fazla düşkün olmayanlar; ellerinde o cihazlardan en az bir en çok dört tane bulunan bu kişiler deneklerin yüzde 62'si... Geri kalan yüzde 29 ise teknolojik cihaz kullanmayanlar...

Deneklere 'dijital vatandaşlık' damarlarını ölçmek üzere, bazı sorular sorulmuş. "Demokrasiye güveniyor musunuz?" sorusuna "Güveniyorum" cevabı verenler (yüzde olarak): İçli dışlı olanlar 59; kullananlar 57, yarı yarıya 50, kullanmayanlar 42. "Serbest piyasaya ne kadar güveniyorsunuz?" sorusuna "Güveniyorum" cevabı verenler: İçli dışlı 95, kullanan 90, yarı yarıya 74, kullanmayan 69. "Çocuklarınız sizin yaşınıza ulaştıklarında hayat kaliteleri daha iyi mi, kötü mü olacak?" sorusuna "Benden ilerde olacak" cevabını verenler: İçli dışlı olanlar 66, kullananlar 66, yarı yarıya 59, kullanmayan 53.

İlk bakışta garip gelecek bir kaç soru daha var. Şunu sormuş sözgelimi anket yapanlar: "Genelde, değişimi siz mi kontrol ediyorsunuz, yoksa değişim mi sizi kontrol ediyor?" Bu soruya "Ben ediyorum" cevabı verenler: İçli dışlılar 69, kullananlar 68, yarı yarıya 56, kullanmayan 40... "Değişim beni kontrol ediyor" diyenler: İçli dışlılar 21, kullananlar 19, yarı yarıya 28, kullanmayanlar 40... Bir ilginç sınama da, deneklerin bazı ünlüleri tanıyıp tanımadıkları konusunda yapılmış. Teknolojiye âşina olanlardan sadece yüzde 20'si, kullanmayanların ise yüzde 11'i ABD anayasa mahkemesi başkanının adını doğru bilebilmiş...

Dijital vatandaşlar anayasa mahkemesiyle ilgili değiller, ya da oradaki anayasa mahkemesinin Yekta Bey gibi bir başkanı yok anlaşılan...

1 Ocak 1998, Perşembe
YASAL UYARI: Sitemizde yayınlanan yorum yazıları veya haberlerin tüm hakları Feza Gazetecilik’e aittir. Kaynak gösterilse dahi hiçbiri özel izin alınmadan kullanılamaz. Bu haber veya yazılar sadece Zaman Gazetesi tarafından sağlanan RSS verileri kullanılarak alıntılanabilir.
yazarHakkinda.